Factchecken?
Tuurlijk, het beste dat je kunt doen is niets zomaar geloven. Hieronder vindt je een kleine selectie van bijzondere bevindingen.
Hoe een idee uit 1939, de hele wereld belet om beter te slapen.
De mythe ontmaskerd
Hoe, wat een normale vaardigheid moet zijn, gemedicaliseerd is, waardoor we er van wegblijven. Beter slapen is de grootste ‘upgrade’ voor je welzijn – groter dan sporten of gezond eten alleen.
Wil je precies weten wat er is mis is met ‘beter slapen’. Ik zet het voor je op een rijtje.
Nathaniel Kleitman was in 1939 de eerste die onderzoek deed naar slaap. Hij was een fysioloog. Dat wil zeggen iemand die kijkt naar hoe het lichaam – biologisch – functioneert.
- Zijn aanname was dat je OF gezond bent en goed slaapt, OF slecht slaapt en dus ziek bent.
Een nuance was er niet. Hier komt het ‘goed OF slecht slapen’ vandaan! - In zijn ogen was je dus OF gezond, OF ziek > onthoud dit!
- Hij weet ‘slecht slapen’ vooral aan slecht gedrag. Namelijk je gaat onregelmatig slapen, je kamer is niet donker genoeg etc.
- Van hem komt het woord ‘slaaphygiëne’, iets dat nog steeds leidend is.
Ga je praten met een arts (of somnoloog) dan is dit wat je gevoerd krijgt.
In de jaren tachtig werd dat goed OF slecht slapen verhard. Dat kwam door: mindfulness.
Mindfulness werd gepresenteerd als een zachte – zelf-hulp-psychologie, voor alles IN je hoofd.
- Oorspronkelijk bedoeld voor rust, werd het nu commercieel ingezet als ’toegankelijke psychologie’.
- En dus ook voor ‘beter slapen’, maar ja dan moest er wel een probleem zijn!
- Dat probleem lag niet ver weg: Het ‘drukke leven’, life events, stress en piekeren!
- En daarmee was slaap ook gekoppeld aan stress en piekeren; en de oplossing… mindfulness. Je zult dit ongetwijfeld herkennen.
Ga je praten met een ‘coach’ dan is dit wat je gevoerd krijgt. Kom je iets tegen over slaap, dan is de kans +100% dat het onder andere hier overgaat. Een trauma is altijd voorhanden!
Maar we hebben er een slaapvijand bij: je telefoon en social media.
Weet je nog wat de oorzaak was van de middeleeuwse ‘heksenjacht’. Dat was dat we veel niet begrepen, en er een zondebok moest zijn. We slapen allemaal nog steeds maar matig, en dus moet er een oorzaak zijn: JE TELEFOON.
Alles over ‘beter slapen’ gaat nu standaard over: slaaphygiëne, stress, piekeren en je telefoon wegleggen!
Waar staan we nu en wat is er mis?
Het gevolg van dit alles is:
- We denken nog steeds in goed OF slecht slapen.
- ‘Beter willen slapen’, staat inmiddels synoniem voor: ‘Dan ben je dus een slechte slaper, en ZIEK’. Je bent slaappatient, OF je hebt psychische problemen, OF je hebt heel slecht gedrag.
- Alle oplossingen worden nog steeds ingestoken vanuit dat idee uit 1939! We baseren ons op stokoude dogma’s!
De bron: we weten niet eens wat goed slapen is!
Goed slapen is diep aan een stuk slapen. DIep slapen is wat je nodig hebt om op te laden en te herstellen. Dat is een optelsom van veel momenten in de nacht. Vergelijk jezelf als een batterij die tijdens het slapen aan de oplader ligt, maar die oplader gaat pas aan in de diepe slaap. Als je niet in de diepe slaap komt, laadt je dus niet op. Dat is waarom we massaal beter willen slapen. We worden niet uitgerust (opgeladen) wakker, en dat komt doordat we te weinig diepe slaap krijgen.
Klopt het wel?
Laat ik beginnen met wat ironie, dat laat zien, en bewijst wat er mis is.
Als je naar de sportschool gaat, dan zeggen mensen “Wat goed van je”. Als je zegt beter te willen slapen, dat vragen mensen “Wat scheelt eraan?”.
Ik onderzocht dat, en bovenstaand perspectief vat eigenlijk het hele probleem samen.
En het ergste: het klopt niet met de realiteit, en is daardoor de hoofdoorzaak dat we ‘beter slapen’ negeren. Dit terwijl het ten opzichte van bewegen en gezond eten, het grootste positieve effect heeft op je gezondheid, dagelijkse energie en mentale veerkracht.
Dit is de realiteit:
- 95% van de mensen is NIET ZIEK. Heeft geen stoornis, medisch of psychisch probleem of slecht slaap-gedrag,
maar kan wel beter slapen. - Fysiologische factoren (zoals een te warm bed of blauw licht, koffie) hebben invloed, maar zijn zelden de hoofdoorzaak van matige slaap voor de 95% gezonde mensen.
- De werkelijke invloed op slaapkwaliteit is de gedachtenstroom. Niet omdat mensen ‘piekeraars’ zijn, maar omdat de menselijke geest nu eenmaal continu in gesprek gaat met zichzelf.
- Je slaapt dus niet goed OF slecht, maar standaard ‘matig-redelijk’.
- Doordat we vasthouden aan dat verouderde model, praten we gezonde mensen een probleem aan. Dat is wat er rammelt.
De oorzaak dat we allemaal beter willen slapen, maar het niet doen, is omdat ‘beter slapen’ synoniem staat voor ‘dan ben je ziek’. Een idee uit 1939, dat klakkeloos wordt gekopieerd door alles en iedereen, zonder enige toetsing.
Is er bewijs hiervoor?
Ja en niet het minste. Want wereldwijd laten gerenommeerde organisaties zien dat 7 op de 10 mensen (en zelfs 8 op de 10 werkenden) beter wil slapen, als gevolg van een matige slaapkwaliteit.
In Nederland onderstreept de Hersenstichting dit.
Empirisch eigen onderzoek
Ik onderzocht ruim 4 jaar of alles dat je nu leest over slaap ook wetenschappelijk te herleiden is. Dat blijkt dus flinterdun, en vooral gebaseerd op al die verkeerde aannames (zie boven). Daarnaast ondervroeg ik 8000 NRC, FD, en Arts & Auto lezers waarom ze niets doen met slaaptips. Het blijkt men er geen vertrouwen in heeft, en intuïtief wel voelt dat er iets rammelt.
Jij en al die andere 95% van de mensen zijn niet gek, zijn niet ziek, hebben geen psychische problemen, maar willen en kunnen wel beter slapen.
Maximaal 5% van de mensen heeft een slaapstoornis als gevolg van een medische indicatie. Maar die aanpak en framing wordt losgelaten op de gezonde 95%.
Hier is het probleem waarom we ‘beter slapen’ negeren ondanks de massale diepe behoefte:
- Doordat we ons leven lang al dezelfde ‘shit’ horen denken we ‘laat maar’.
- Doordat we structureel worden benaderd als ‘zieke slaappatient’ denken we ‘niet voor mij’.
- Doordat al die slaaptips de plank misslaan (het zijn geen oplossingen voor het hoofdprobleem), geloven we niets meer = learned helplessness.
Het gevolg: we hunkeren naar meer en betere slaap, maar worden gegijzelt door een idee uit 1939, dat door jan en alleman in stand wordt gehouden, omdat niemand de vraag stelt: klopt het wel?
Ik stelde die vraag wel. En ‘Verspil je slaap niet’ met de 5 slaapcodes, breek ik met dat verouderde narratief. Ik trek ‘beter slapen’ uit het medische circuit en maak het normaal en makkelijk voor gezonde mensen.
Werk je in een organisatie die iets doet aan ‘beter slapen’ dan is de kans 100% dat je dit herkent. Je krijgt of een biologieles, therapie-achtige dingen en uiteraard het hele riedeltje aan slaaptips. Van ‘geen koffie’ tot je telefoon wegleggen. Precies zoals ik hierboven heb laten zien.
Uit het Workplace Wellness Action Index van MOBE (een onderzoek onder meer dan 1.000 werknemers en HR-beslissers) blijken de volgende prioriteiten:
Grootste gezondheidsuitdagingen van medewerkers die dit rapporteren
- Voldoende slaap: 50%
- Gebrek aan fysieke activiteit: 47%
- Gezonde voeding: 43%
- Stress of angst: 43%
Slaap scoort hier dus hoger dan beweging als een erkend probleem.
Het moeilijkst te realiseren: Meer bewegen: 75% van de medewerkers
Medewerkers ervaren slaap als een hardnekkige basisbehoefte.
Andere internationale surveys, zoals die van TELUS Health (2024), tonen dat fysiek actieve medewerkers 12 dagen minder productiviteit verliezen per jaar, en dat slaaptekort en inactiviteit samen leiden tot 70% van de welzijnsproblemen op de werkvloer (telushealth.com).
Een probleem van iedereen
83% van de medewerkers, inclusief management, kent niet het belang van slaap en HOE dit te verbeteren.
Bedenk dat een fitte organisatie de optelsom is van ieders vitaliteit!
Wil je vitaliteit verhogen, dan is dat per definitie iets waarbij je je moet richten op winst die je bij iedereen kunt behalen, of in ieder geval bij een groep die een kritische bijdrage levert aan het resultaat.
Slaapkwaliteit is zo’n beetje 1 op 1 synoniem met vitaliteit omdat het meer dan gezond bewegen en eten, ieders dagelijkse functioneren bepaalt. Bedenk dat ieders gemiddelde slaapkwaliteit zo’n 60% is van wat haalbaar is, en het is duidelijk dat slaap de vergeten pijler is van vitaliteit.
Meer dan dat, want een lage gemiddelde slaapkwaliteit betekent een direct verlies van productiviteit omdat iedereen halverwege de dag door zijn/haar energie is.
Het heeft dus geen zin om, zoals nu vaak nog, je te richten op de paar procent notaire slechte slapers. Die zijn vaak niet te helpen, en ze dragen nauwelijks bij aan een verhoging van de collectieve vitaliteit.
Een hoge slaapkwaliteit maakt voor iedereen, elke dag, het verschil. Niets draagt meer bij aan een productieve, gelukkige dag dan een goede slaapkwaliteit.
- Bespaar op de kosten van uitval.
- Medewerkers die positief uitgeslapen zijn.
- Werk gaat makkelijker met hogere precisie.
- Hogere klanttevredenheid door vrolijke medewerkers.
- Hogere waarde voor stake holders.
- Meer innovatie door helder creatief denkvermogen.
Het wordt niet beter als je geen koffie meer drinkt ☺.
De grootste shift voor HR is het besef dat vitaliteit geen gadget is, maar de kern van vitaliteit, en dat mensen elk cliche wel beu zijn.
Lifestyle portals zijn goed om medewerkers te ondersteunen. Helaas wordt de content door medewerkers veelal niet serieus genomen waardoor activatie (het doel) uitblijft.
Levensstijl laat zich moeilijk managen. Onderzoek laat dit zien.
Slaap daarentegen heeft een directe impact op ieders dagelijks functioneren: productiviteit, mood, flexibilieit, veerkracht, creativiteit.
Je mag stellen: slaapkwaliteit = vitaliteit.
Beter slapen is de Nr. 1 behoefte van iedereen: BOVEN gezonder eten of bewegen.
Om daar als organisatie van te profiteren, stelt dat andere eisen dan tot nu toe:
- Je weet iedereen te bereiken.
- Je komt met effectieve tools.
- Gebaseerd op innovatief onderzoek.
- Praktisch & pragmatisch.
- Moderne leermaterialen en ondersteuning.
De Slaapcode™ biedt organisaties een totaal oplossing voor slaap en vitaliteit.
Waarom ook een wetenschapper er naast kan zitten en mythen bestaan
We geloven iets omdat we denken dat het wel goed zit, maar dat doet de wetenschapper ook. Het is het in je oor fluisteren en doorvertellen van een zinnetje in een kring.
Vanaf 10.50 de ontknoping.
Slaaptips werken niet
Je kunt investeren in verschillende programma’s om vitaliteit te vergroten, van sportschool, tot gratis fruit en traditionele slaaptips.
Onderzoek laat zien dat leefstijlprogramma’s een zeer beperkt effect hebben omdat ze zich richten op gedrag dat moeilijk beïnvloedbaar is. Gezond bewegen, eten en mindfulness is allemaal positief, maar je moet er zin in hebben en het is makkelijk te ontwijken.
Slaap is daarentegen niet te ontwijken en een bewezen behoefte.
De interesse in beter slapen is vrijwel 100%, maar niemand heeft nog zin in al die oudbakken slaaptips, daarom haken mensen niet aan, en af.
Dat laat onderzoek ook zien. 83% van de managers (!) heeft geen idee hoe ze effectiever kunnen slapen.
Al ons hele leven horen we dezelfde slaaptips. We voelen intuïtief dat het niet klopt, maar weten ook niet wat wel. Niemand stelt de kritische vraag: “Werkt het?”. Daardoor worden we gegijzeld door ideeën die niet werken.
De Slaapcode™ doorbreekt dit, met een aansprekend programma dat bestaat uit één afgeronde methode, versus de wirwar aan nutteloze tips.
Het begint altijd met de vraag: “Waarom doen we wat we doen? Kan het beter?”
Les 1 krijg je cadeau. Ontdek waarom slaaptips niet werken en wat wel:
Check, na aanmelden, je inbox (of spam) en bevestig je aanmelding zodat deze altijd in je inbox komt.
Bronnen & research
Cognitieve prestaties:
Verminderde besluitvorming en focus:
Matig slapen vermindert de aandacht, de analytische nauwkeurigheid en de uitvoerende functies, wat cruciaal is voor kenniswerkers. Een onderzoek toonde aan dat slaapgebrek bij (medische) professionals leidde tot een toename van 20-30% in (klinische) fouten (DOI: 10.1093/sleep/zsx007), en suboptimale strategieën of presentaties. Harvard Business Review over slaap en leiderschap.
Verminderde productiviteit:
Consultants bijvoorbeeld hebben last van verminderd probleemoplossend vermogen en minder creativiteit. Een onderzoek in het Journal of Occupational Health Psychology laat een daling van 15% in de productiviteit op de werkplek zien (DOI: 10.1037/ocp0000161).
Emotioneel welzijn:
Toegenomen stress en burn-out:
Slechte slaap verergert stress en emotionele reactiviteit. Een onderzoek van Frontiers in Psychology toont aan dat een lage slaapkwaliteit een 25% hogere burn-out ratio geeft (DOI: 10.3389/fpsyg.2021.655148).
Stemmingsstoornissen:
Een lagere slaapkwaliteit leidt tot prikkelbaarheid, wat de interactie tussen collega’s en klanten beïnvloedt.
Lichamelijke gezondheid:
Chronische gezondheidsrisico’s:
Matig slapen hangt samen met o.a. hart- en vaatziekten, obesitas en een slechte weerstand. Sleep Medicine Reviews (DOI: 10.1016/j.smrv.2018.10.004).
Dit is met name zorgwekkend bij diensten en/of lange dagen.
Vermoeidheid gerelateerde fouten:
Vermoeidheid door slecht slapen verhoogt het aantal ongevallen en fouten op de werkvloer, vooral in belangrijke functies in een ziekenhuis, consultancy, of strategisch advies.
De cijfers zijn conservatief, omdat het het topje van de meetbare ijsberg is.
Waarom je nooit experts zomaar moet geloven.
X post van Elie Jarrouge, MD
When you see highly educated scientists and physicians (people with master’s degrees in public health and PhDs in their fields) completely disagreeing on a health topic (whether it’s diet, cholesterol, or vaccines), it should raise a red flag.
Why? Because when experts who are supposedly looking at the same body of evidence land on opposite conclusions, it usually means one or more of the following is happening:
- Someone is cherry-picking data.
- Someone is overly biased or dogmatic.
- Someone is ignoring inconvenient evidence.
- Someone has financial or professional incentives to defend their position.
Bad intentions are rarely the root cause. Most experts genuinely believe their viewpoint. But we can’t ignore the reality that careers, reputations, and salaries often depend on defending certain narratives.
As Upton Sinclair put it: “It is difficult to get a man to understand something when his salary depends on his not understanding it.”
Example 1: Nutrition Some PhDs will swear red meat is dangerous because of saturated fat, while others will argue it’s one of the most nutrient-dense, health-promoting foods. Both cite “the science.” The difference usually lies in what evidence they prioritize: weak food-frequency questionnaires vs. rigorous clinical outcomes, or epidemiology vs. biochemistry.
Example 2: Cholesterol and Statins Decades of dogma have framed LDL cholesterol as the “cause” of heart disease, leading to the widespread prescription of statins. Yet, other equally credentialed experts argue the story is far more nuanced: LDL may be a marker rather than the cause, and metabolic health (insulin resistance, inflammation) drives cardiovascular risk far more than cholesterol alone. Patients are put on lifelong statins, despite the fact that for many groups (especially primary prevention in low-risk individuals), the absolute benefit is tiny, while side effects are real. Both camps have MDs, PhDs, and clinical trials to back them. So which one is “science,” and which one is “misinformation”?
Example 3: Vaccines Some public health experts say every single vaccine on the schedule is safe and necessary, while others raise legitimate concerns about certain ingredients or the aggressive dosing schedule. Again, same credentials but opposite conclusions because interpretation and bias are involved.
Here’s the broader lesson: when smart people with the same level of training land on opposite sides of the fence, it doesn’t mean both sides are equally valid. It means you, as a critical thinker, need to look closer at the assumptions, incentives, and blind spots driving their conclusions.
Science isn’t about consensus—it’s about evidence that can withstand scrutiny.
Consensus is often just a snapshot of what the majority believes, not necessarily what’s true.
And history proves this over and over again. What was once “settled science” is often overturned later:
- Galileo was condemned for rejecting the Earth-centered consensus.
- Semmelweis was ridiculed for handwashing. Germ theory was once “quackery.”
- For years, smoking was considered safe, and even endorsed by doctors.
Each time, there was consensus. Each time, the consensus was wrong.
So the presence of disagreement among equally credentialed experts should not be dismissed as “misinformation.”
It should be seen as an invitation to think more critically, to examine incentives, and to remember that truth doesn’t depend on a vote.
Slaapkwaliteit = diep doorslapen
Het bewijs is onomstotelijk: slaapkwaliteit staat met de mate van doorslapen.
Als slaaptips medicijnen zouden zijn, zouden ze verboden zijn.
4 rottige waarheden & 10 hardnekkige mythen
☝Voor slaap geldt ook de 80-20 regel. Heel veel heeft invloed, maar het meeste nauwelijks.
Van koffie slaap je niet slecht, en van ontspannen slaap je niet beter!
Je kunt alle slaaptips ter wereld toepassen, ze hebben nauwelijks effect, omdat ze vrijwel geen invloed hebben op je slaapkwaliteit. En dus zijn het geen oplossingen.
Je wordt om 02.00 niet wakker door dat kopje koffie, wel door gedachten. Dat is voor +80% de oorzaak van licht slapen.
Dat is géén stoornis, maar hoe je brein werkt.
☝Het is een misverstand dat je alleen door negatieve gedachten licht slaapt.
Altijd dat gezeur over piekeren! Je slaapt net zo onrustig van je werk, of waar je op vakantie gaat. Je brein maakt geen onderscheid.
☝ Het standaard advies voor rust: ‘ontspannen’, blijkt ook niet effectief.
Dit komt omdat NA het ontspannen je gedachten gewoon terugkomen. Ook het zogenaamde ‘loslaten’, kan helemaal niet. Dat is hoe je brein werkt.
☝Je slaapt niet goed OF slecht.
Net als je fysieke conditie niet goed OF slecht is, zo is je slaapkwaliteit ook niet goed OF slecht maar ergens er tussenin.
Net zoals je conditie waarschijnlijk beter kan en je daarom sport, zo kan je slaapkwaliteit ook beter. Slaapkwaliteit is de mate waarin je diep doorslaapt, en bepaalt je dagelijkse energie en fitheid.
Dat kan – ook voor jou – beter.
Wat je leest
- Koffie houdt je wakker (onderzoek).
- Ontspannen is goed voor slaap.
- Blauw licht houdt je wakker.
- Voor het slapen niet op je telefoon kijken.
- Verminder stress door bijv. meditatie.
- Vermijd veel eten voor het slapen.
- Vermijd dutjes.
- Beweeg regelmatig.
- Ontwikkel een ontspannende bedroutine.
- Een beter matras zorgt voor betere slaap.
Wat onderzoek zegt
- Koffie heeft nauwelijks invloed, gedachten zijn 80% van het probleem.
- Ontspannen is goed, maar geen oplossing om door te slapen.
- (Blauw) licht houdt je niet wakker, maakt je wel wakker.
- Op je telefoon kijken voor het slapen maakt niet uit.
- Stress hoort bij het leven, je kunt het niet wegdenken, wel kun je leren het niet je slaap te laten overheersen.
- Veel eten is relatief, normaal eten heeft nauwelijk of geen invloed op slaap.
- Als je dutjes nodig hebt, is dat een teken dat je onvoldoende slaapkwaliteit hebt. Ze zijn niet erg, tot 1-2 uur voor het slapen.
- Bewegen is goed, maar verhoogt je slaapkwaliteit niet en is geen oplossing voor doorslapen.
- Een ontspannende bedroutine, als een bad, is fijn, maar ook dat lost de kern van het probleem (gedachten) niet op.
- Het beste matras ter wereld voorkomt niet dat gedachten oppoppen.
Bedenk hoe raar het slaapadvies ‘drink geen koffie’ is:
Onderzoek laat zien dat cafeïne, in normale mate, geen of nauwelijks invloed heeft op slaap.
Als dat wel zo zou zijn, zou iedereen die geen koffie drinkt, geweldig slapen; onzin natuurlijk!
Heel veel heeft invloed op slaap, maar niet in gelijke mate. Wil je slaap verbeteren, dan moet je dat doen dat de meeste impact heeft, en dat heeft niks met koffie te maken.